Varikosel, testis torbası içindeki toplardamarların genişlemesidir. Erkeklerin yaklaşık %15’inde görülür ve çoğu zaman hiçbir şikâyete yol açmaz. Ancak erkek kısırlığı nedeniyle başvuran hastalarda görülme oranı belirgin şekilde yükselir. Bu yazıda varikoselin belirtileri, kısırlıkla ilişkisi ve hangi durumlarda tedavi gerektirdiği anlatılmaktadır.
Varikosel nedir?
Testisten kalbe dönen kanı taşıyan toplardamarlarda, kapakçık yetersizliği nedeniyle kan geri kaçar ve damarlar genişler. Bacaklardaki varislere benzer bir mekanizma söz konusudur.
Varikoselin büyük çoğunluğu sol tarafta görülür. Bunun anatomik bir nedeni vardır: sol testis toplardamarı sol böbrek damarına dik açıyla birleşirken, sağdaki doğrudan ana toplardamara daha uygun bir açıyla açılır. Bu fark, sol tarafta basıncın daha yüksek olmasına yol açar.
Belirtileri nelerdir?
Varikoselli erkeklerin önemli bir bölümünde hiçbir belirti yoktur; durum başka bir nedenle yapılan muayenede fark edilir. Belirti verdiğinde en sık görülenler şunlardır:
- Testis torbasında künt, ağırlık hissi veren rahatsızlık
- Uzun süre ayakta kalmakla ve gün ilerledikçe artan, uzanınca azalan şikâyet
- Torba içinde elle hissedilen, “solucan torbası” olarak tarif edilen genişlemiş damar yapısı
- Zaman içinde etkilenen testiste küçülme
Ani başlayan, sağ tarafta tek başına ortaya çıkan veya yatınca geçmeyen varikosel tablosu farklı bir nedeni düşündürebilir ve ayrıca değerlendirilmelidir.
Varikosel ve kısırlık ilişkisi
Varikosel, erkek kısırlığında en sık saptanan ve düzeltilebilir nedenlerden biridir. İlişkinin nasıl kurulduğu üzerine öne sürülen başlıca mekanizmalar şunlardır:
Isı artışı. Sperm üretimi vücut sıcaklığının bir miktar altında en verimli şekilde gerçekleşir. Genişleyen damarlardaki kan birikimi testis çevresindeki sıcaklığı yükseltebilir.
Oksidatif stres. Bozulan kan akımının, sperm hücrelerine zarar verebilen serbest radikal artışına yol açtığı düşünülmektedir.
Bununla birlikte önemli bir noktanın altını çizmek gerekir: varikoseli olan her erkekte kısırlık görülmez. Varikoselli birçok erkek çocuk sahibi olur. Bu nedenle varikosel saptanması tek başına tedavi gerekçesi değildir.
Nasıl tanı konur?
Tanı genellikle fizik muayene ile konur. Muayene hem yatarken hem ayakta yapılır; ıkınma (Valsalva) manevrası sırasında damarlardaki genişleme değerlendirilir. Muayene bulgusuna göre varikosel derecelendirilir.
Gerekli görüldüğünde renkli Doppler ultrasonografi ile damarlardaki geri kaçış incelenir. Çocuk sahibi olma isteği bulunan hastalarda sperm analizi (spermiyogram) değerlendirmenin önemli bir parçasıdır; genellikle belirli bir aralıkla iki kez istenir.
Her varikosel tedavi gerektirir mi?
Hayır. Tedavi kararı, varikoselin varlığına değil, yol açtığı soruna göre verilir. Girişim genellikle şu durumlarda değerlendirilir:
- Günlük yaşamı etkileyen, geçmeyen ağrı
- Sperm değerlerinde bozulma ile birlikte çocuk sahibi olamama
- Ergenlik döneminde etkilenen testiste büyüme geriliği veya küçülme
Şikâyeti olmayan ve çocuk sahibi olma planı bulunmayan bir erkekte, muayenede saptanan varikosel için çoğu zaman izlem yeterli olabilir. Bu değerlendirme kişiye göre yapılır.
Tedavi yaklaşımları
Tedavi gerektiğinde amaç, geri kaçışa neden olan genişlemiş damarların dolaşım dışı bırakılmasıdır. Bu, cerrahi yöntemlerle veya damar yoluyla yapılan embolizasyon işlemiyle sağlanabilir. Hangi yöntemin uygun olduğu; varikoselin derecesi, hastanın yaşı, daha önce geçirilmiş ameliyatlar ve eşlik eden durumlar değerlendirilerek belirlenir.
Sperm değerlerindeki değişimin görülebilmesi zaman alır; sperm üretim döngüsü nedeniyle kontrol tetkikleri genellikle birkaç ay sonra tekrarlanır. Sonuçlar kişiden kişiye değişir ve önceden kesin bir öngörüde bulunulamaz.
Ayrıntılı bilgi için varikosel tedavisi sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Varikosel kendiliğinden geçer mi?
Genişlemiş damarların kendiliğinden eski hâline dönmesi beklenmez. Ancak belirti vermeyen ve soruna yol açmayan varikosellerde çoğu zaman girişim gerekmez; izlem yeterli olabilir.
Varikoselim var, çocuk sahibi olabilir miyim?
Varikoseli olan birçok erkek çocuk sahibi olur. Varikoselin varlığı tek başına kısırlık anlamına gelmez. Değerlendirmede sperm analizi ve eşin durumu birlikte ele alınır.
Varikosel ağrısı için ne yapılabilir?
Hafif şikâyetlerde uzun süre ayakta kalmaktan kaçınmak ve destekleyici iç çamaşırı kullanmak rahatlama sağlayabilir. Günlük yaşamı etkileyen kalıcı ağrıda değerlendirme önerilir.
Ergenlik döneminde varikosel saptandı, ne yapılmalı?
Ergenlik dönemindeki varikosellerde testis gelişiminin izlenmesi önemlidir. Etkilenen testiste büyüme geriliği saptanırsa girişim gündeme gelebilir. Bu değerlendirme düzenli kontrollerle yapılır.
Bilgi ve randevu
Varikosel, çoğu zaman sessiz seyreden ancak çocuk sahibi olma sürecinde önem kazanan bir durumdur. Muayene ve değerlendirme talebiniz için bize ulaşabilirsiniz.
Bilgi ve Randevu Talebi
Sorularınız veya randevu talebiniz için aşağıdaki formu doldurabilirsiniz; en kısa sürede size dönüş yapılacaktır.
Bu içerik Op. Dr. Bülent Şen (Üroloji ve Androloji) tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı, kişiye özel değerlendirme sonucunda hekim tarafından verilir.